Monest.NET | De Standaard - Beleggers en lottospelers

De Standaard - Beleggers en lottospelers

Oorspronkelijk artikel: http://www.standaard.be/cnt/DMF20120606_090
Datum: 07/06/2012

Beleggers hebben de illusie dat ze de controle behouden over wat ze aan het doen zijn. En zo hebben ze toch iets gemeen met mensen die een lotto-formulier invullen, meent DIRK VAN DYCKE.

Illusie van controle

We kennen allemaal wel iemand die met wekelijkse trouw en volharding het lottoformulier invult. We kennen iemand, want zelf doen we dat uiteraard niet. Want het is een manier om te verliezen. Wie lang genoeg met de lotto speelt verliest met wiskundige zekerheid uiteindelijk alle geld. Men noemt het niet voor niets ook wel eens een belasting op domheid. En hoewel dit moeilijk uit te leggen zal zijn aan iemand die net de jackpot binnenhaalde, wordt het de winnaar plots helder als men hem voorstelt om de volledige winst terug in te zetten bij de volgende trekking. De met zekerheid negatieve winstverwachting wordt uiteraard nooit uitgesproken door de nationale loterij, terwijl die zelfs beweert dat ze winstkansen kan verhogen, als je de misleidende reclame mag geloven.

Begrijp me niet verkeerd. Er is niets mis met de amusementswaarde van een gokje. Zolang we ons maar bewust blijven van het feit dat mogelijkheid en waarschijnlijkheid tot winnen hier ver uit elkaar liggen. En wie weet lacht het geluk ons toe. Maar de systematische speler van kansspelen blijkt bijzonder gevoelig aan misvattingen. Zo is elke combinatie van opeenvolgende cijfers net zo goed als een willekeurige. Ook het invullen van telkens weer dezelfde combinatie vergroot onze kansen niet. Net zoals het geloof dat getallen die al een tijdje niet zijn getrokken meer kans hebben op te duiken bij toekomstige trekkingen, is dit gokkersovertuiging. Gamblers’ fallacy, in het Engels.  Uit psychologische experimenten blijkt dat mensen meer waarde hechten aan een biljet dat ze zelf hebben kunnen invullen dan aan een biljet dat voor hen reeds werd ingevuld.
Er is dan een illusie van controle. Maar in werkelijkheid hebben we uiteraard enkel controle over wat we invullen, maar niet over het resultaat van de trekking.

No free lunch

Er bestaat niet zoiets als een gratis maaltijd, stelt het gezegde. Op de beurs is het allicht niet anders. Om meer winnaars te halen zullen we een vorm van analyse moeten uitoefenen. In essentie is dit het scheiden van goede van slechtere kandidaten. Maar die analyse kost energie in de vorm van tijd of geld (als je iemand anders er voor gaat betalen). Meer winnaars zal dus meer inspanning vergen. Bovendien steeds in de veronderstelling dat we hier al in de eerste plaats controle over hebben. Maar inspanning is meetbaar en dat geldt ook voor de resultaten ervan (aan de hand van het aantal winnaars en ons procentuele en absolute rendement).

Het slechte nieuws is dat hoe dichter we bij 100% winnaars raken, hoe groter de extra inspanning zal worden om nog te verbeteren. Om van 30% winnaars naar 40% winnaars te raken moeten we een zekere inspanning leveren. Om er 50% van te maken als je er 40% hebt zal diezelfde inspanning misschien al dubbel zo groot zijn. Wil je van 50% naar 60%, dan zit je mogelijk al met het viervoudige van de inspanning die je van 30% naar 40% bracht.

Aan 100% raakt niemand. Daar zou je een oneindig grote inspanning voor moeten doen. Maar geld en tijd zijn altijd eindig. Mocht dat niet zo zijn zou je altijd kunnen winnen op de beurs, wat meteen zou impliceren dat je recht hebt op alle geld van de wereld en de beurs zou ophouden te bestaan. Of omgekeerd, zolang de beurs bestaat is er geen zekerheid over het toekomstig verloop van koersen. Dit is een van de paradoxen van de beurs. Mensen proberen de onzekerheid te verminderen (meer winnaars) terwijl zonder onzekerheid de beurs niet zou kunnen bestaan.

De waarheid is dat we met analyse veel minder controle hebben over ons resultaat dan we denken. Ik beweer niet dat analyse geen zin heeft, wel dat we naar alle waarschijnlijkheid te veel analyseren, er ook onnodig veel inspanning voor leveren, en dat het effect veel kleiner is dan we zelf willen geloven. Of om het iets positiever te stellen, dat 20% van onze analyse inspanning wellicht al 80% van het effect biedt.

Hierin schuilt ook het gevaar dat we, bij gebrek aan controle of anders gesteld door de bovengrens aan onze poging tot het verwerven van controle, dan maar genoegen nemen met de illusie van controle. Het opvoeren van analyse, zelfs als dit zinloos is, in de illusie dat men zo dichter bij 100% winnaars raakt. Voorbeelden zat. In technische analyse bulkt het van de indicatoren en grafische patronen en in fundamentele analyse doen we met z’n allen heel veel analyse na de feiten.

Controle freaks

De drang naar controle is zo sterk dat we de illusie van controle verkiezen boven het aanvaarden van een onvermijdelijke onzekerheid. Van het moment dat we geboren worden is onze ontwikkeling er een waar het verwerven van steeds meer controle over onze omgeving centraal staat. Hierdoor zijn we geneigd de illusie van zekerheid te prefereren over de realiteit van twijfel.

De drang naar onbereikbare controle kan enorme proporties aannemen en leiden tot compulsief gedrag en verslavingen. Verslavingen die zich typisch manifesteren in een steeds groter wordende behoefte aan dat waaraan men verslaafd is. Of, in het beste geval, heel veel tijdverlies aan nutteloze rituelen ( teveel analyse is een voorbeeld ).

Het ergste wat ons als belegger kan overkomen is dat we de weinige echte controle die we hebben, gaan inruilen voor de illusie van een sterkere controle. Dat is waarbij velen het schoentje wringt. Met de betaalde medewerking van de financiële industrie zetten we al onze chips in op analyse, op zoek naar meer winnaars en minder verliezers.

Bij Monest concentreren we onze analyse op datgene waar we wel bijna volledige controle over hebben: de grootte van winst en verlies. Dat is in essentie heel eenvoudig: verliezende aandelenposities verkopen en winstgevende posities laten oplopen.  Leden op www.monest.net halen gemiddeld tot 14% rendement op de beurs zonder angstvallig te moeten zoeken naar winnaars. Met slechts 4 op 10 winnaars en heel veel gemoedsrust leert men er ondertussen zelfstandig beleggen. Er bestaan geen slechte tijden op de beurs. Enkel een slechte voorbereiding.

Dirk Van Dycke heeft meer dan 15 jaar ervaring in beleggen en geeft statistiek aan de Hogeschool West Vlaanderen. Hij is medeoprichter van www.monest.net en www.chartmill.com. Beiden hebben tot doel mensen te helpen en te leren beleggen. Alle vragen zijn er tevens welkom op het forum.

Laatste aanpassing: 07/06/2012