Monest.NET | De Standaard ook beleggen is relatief

De Standaard ook beleggen is relatief

Oorspronkelijk artikel: http://www.standaard.be/cnt/DMF20121128_075
Datum: 28/11/2012

Bij het nemen van beslissingen komen we onbewust vaak veel irrationeler uit de hoek dan we zelf durven vermoeden. Dat geldt ook voor beleggen, zo legt Dirk Vandycke uit.

Voorspelbare irrationaliteit

Alles is relatief wordt gezegd. Uit onderzoek binnen de sociale wetenschappen blijkt dat ook voor ons ‘denken’ op te gaan. Hoewel we onszelf perfect in staat achten om rationele beslissingen te nemen, blijken we onbewust toch heel wat irrationeler te zijn dan we kunnen vermoeden.

Niet alleen zijn we irrationeel op veel vlakken, en dan vooral bij het nemen van beslissingen, deze irrationaliteit blijkt systematisch aan te houden, zelfs als men ons er op attent maakt. We zitten dus met een voorspelbare en systematische irrationaliteit. Niet de occasionele, willekeurige en zelfregulerende onbezonnenheid die de klassieke economen de rationele mens toedragen.

Irrationele relativiteit

Als we een waarde moeten kleven op dingen die we niet eenvoudig kunnen taxeren, dan gaan we vanzelf op zoek naar vergelijkbare dingen. Daar is niets mis mee, behalve als het ons van de beste keuze weerhoudt. Stel je even volgende keuzes voor bij het nemen van een abonnement op een magazine:

  • online abonnement op alle artikels: 79 euro per jaar
  • gedrukt blad: 125 euro per jaar
  • beide: 125 euro per jaar

Voor de overgrote meerderheid is dit een uitgemaakte zaak. De derde optie is waar ze voor gaan. Sommigen merken zelfs op dat dit het werk is van niet al te slimme marketeers, als het al geen drukfout is. Immers, als je het gedrukt blad neemt, dan krijg je online toegang (ter waarde van 79 euro per jaar) er gratis bij.

Wat hier echter aan de hand is, is dat wij geneigd zijn om van de twee vergelijkbare opties (1 en 2) de beste te nemen. Zonder dat we daarbij nog veel aandacht schenken aan de veel goedkopere eerste optie. De tweede optie is dus als het ware lokaas om ons naar de derde optie te sturen, wat meer geld in het laatje brengt. De prijzen kunnen perfect afgestemd zijn op het genereren van de grootste winstmarge als mensen naar de derde opties worden ‘geleid’.

Maar dit fenomeen, waarbij we vergelijkbare oplossingen zoeken, gaat veel verder. In experimenten kon men zo aantonen dat door op robotfoto’s kleine imperfecties aan te brengen terwijl men ook de originelen liet zitten, de keuze voor de aantrekkelijkste mensen kon gestuurd worden naar net die foto’s met een zeer sterk vergelijkbare maar iets slechtere versie in de buurt.

Even alles op een rij. Stel dat we twee opties hebben A en B en we willen mensen sturen naar de optie A, dan volstaat het om een sterk vergelijkbare maar iets slechtere optie dan A (laat ons hem A- noemen), toe te voegen als derde optie.

Anchoring

Deze drang naar vergelijken, mogelijks ten koste van de beste oplossing, ligt dicht in de buurt van wat psychologen ‘anchoring’ noemen. We zoeken een ankerpunt ter vergelijking en bekijken daardoor alles relatief eerder dan absoluut.

Zo vergaat het ook ons, beleggers, als we iets goedkoop beschouwen omdat het ooit veel duurder heeft gestaan. Of wanneer we een positie gaan vergelijken met de aankoopprijs, die voor de evaluatie van die positie verder onbelangrijk is. Ook wanneer we hoogste en laagste koersen gaan meenemen in onze beschouwing van een investering moeten we voorzichtig zijn.

Heel wat doe-het-zelf ‘waardebeleggers’, bijvoorbeeld, zijn te snel tevreden en baseren zich daarbij vaak op los zand. Een koers die in elkaar gevallen is hoeft nog helemaal niet te betekenen dat het aandeel een goede koop is. Vaak wordt pas later duidelijk waarom de prijs veel lager is komen te staan.

Omgekeerd kan een aandeel niet verworpen worden omwille van het feit dat het nooit eerder zo hoog noteerde. Elke winnaar van 300% is er ooit eerst een geweest van 3%. Zo was Apple volgens sommigen duur aan 50, maar ook aan 100, 200, 300, 400, 500, 600 en 700. En toen Apple daalde onder de 550 las ik de eerste ‘het is veel meer waard’ redenering, gebaseerd op de recordprijs die het aandeel ondertussen achter zich had gelaten in z’n reis naar het zuiden.

Geen goed nieuws

Het slechte nieuws is dat we voor dit soort irrationaliteit (relatief denken) zo hard genetisch geprogrammeerd zijn, dat we dergelijke denkfouten systematisch herhalen, zelfs als we weten dat ze bestaan. Het is dus als belegger zaaks om elke beslissing meermaals kritisch tegen het licht te houden om deze val te vermijden. Een community/forum zoals op www.monest.net kan ons hierbij helpen. Het beste advies zou wel eens kunnen komen van wie zelf het aandeel niet heeft.

Dirk Vandycke heeft meer dan 15 jaar ervaring in beleggen en geeft statistiek aan de Hogeschool West Vlaanderen www.howest.be. Hij is medeoprichter van www.monest.net en www.chartmill.com. Beiden hebben tot doel mensen te helpen en te leren beleggen. Alle vragen zijn er tevens welkom op het forum.

Laatste aanpassing: 28/11/2012